Branislav Nušić

Branislav Nušić bio je jedan od najznačajnijih srpskih književnika, dramatičara, komediografa, satiričara, dramaturga i diplomata. Poznat je kao autor nekih od najpopularnijih komedija srpske književnosti, među kojima se posebno izdvajaju Gospođa ministarka, Sumnjivo lice, Narodni poslanik, Ožalošćena porodica, Pokojnik i Protekcija. Njegova književnost prepoznatljiva je po britkom humoru, satiri, živopisnim likovima i kritici društvenih i političkih pojava. Branislav Nušić rođen je 8/20. oktobra 1864. godine u Beogradu, tada u Kneževini Srbiji, pod imenom Alkibijad Nuša. Preminuo je 19. januara 1938. godine u Beogradu. Tokom života djelovao je u književnosti, pozorištu, novinarstvu i diplomatskoj službi, a njegov rad ostavio je dubok trag u razvoju srpske književnosti i pozorišne umjetnosti. Branislav Nušić – život i školovanje Nušićevo djetinjstvo bilo je vezano za Smederevo, gdje se njegova porodica preselila nakon finansijskih problema njegovog oca. Tamo je završio osnovnu školu, a kasnije je školovanje nastavio u Beogradu. Još tokom mladosti pokazivao je interesovanje za književnost i pozorište. Studirao je pravo, najprije u Grazu, a zatim u Beogradu, gdje je završio studije na Velikoj školi. Kao mladić učestvovao je u Srpsko-bugarskom ratu 1885. godine. Književnim radom počeo je veoma rano. Njegovo prvo značajnije dramsko djelo bilo je Narodni poslanik, koje je napisao još 1883. godine, ali je zbog satiričnog prikaza političkog života dugo čekalo na izvođenje. Na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu prvi put je izvedeno 1896. godine. Nušić i zatvor – pjesma Dva raba Jedan od najpoznatijih događaja iz Nušićeve mladosti povezan je sa satiričnom pjesmom Dva raba. Nakon objavljivanja pjesme 1887. godine, koja je bila usmjerena protiv tadašnjeg političkog i monarhijskog režima, Nušić je osuđen na dvije godine zatvora. Nakon određenog vremena bio je pomilovan. Ovaj događaj pokazuje jednu od ključnih karakteristika njegovog književnog rada: Nušić se od početka nije ustručavao da kroz humor, ironiju i satiru kritikuje političku vlast, birokratiju, društvene privilegije i ljudske slabosti. Branislav Nušić kao diplomata Nakon izlaska iz zatvora Nušić je započeo karijeru u državnoj službi. Radio je u diplomatskim službama Kraljevine Srbije i službovao u više konzularnih predstavništava, uključujući Bitolj, Serez, Solun, Skoplje i Prištinu. Njegov diplomatski i državni rad omogućio mu je da upozna različite sredine, ljude i društvene odnose, što je kasnije predstavljalo bogat izvor za njegovu književnost i publicistiku. Nušić je paralelno radio kao novinar i publicista, a koristio je i pseudonim Ben Akiba. Bio je aktivan u književnom i pozorišnom životu Srbije i učestvovao u pokretanju i uređivanju različitih književnih i pozorišnih publikacija. Branislav Nušić i pozorište Nušić je imao izuzetno važnu ulogu u razvoju pozorišta na prostoru Srbije i tadašnje Jugoslavije. Bio je dramaturg i zamjenik upravnika Narodnog pozorišta u Beogradu, upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, osnivač i upravnik pozorišta u Skoplju, te upravnik Narodnog pozorišta u Sarajevu. Upravo je njegov rad u Sarajevu posebno važan za kulturnu historiju Bosne i Hercegovine. Funkciju upravnika Narodnog pozorišta u Sarajevu obavljao je od 1925. do 1928. godine. Tokom tog perioda radio je na unapređenju repertoara, angažovanju glumaca i reditelja, razvoju pozorišne infrastrukture i povezivanju pozorišta sa domaćim književnicima. Nušić je nastojao da pozorište učini dostupnijim publici i da razvija domaću dramsku književnost. Njegov sarajevski period predstavlja važan dio njegovog profesionalnog i kulturnog djelovanja. Najpoznatije knjige i djela Branislava Nušića Nušić je pisao u različitim književnim formama – od komedija, drama i satiričnih tekstova do romana, pripovijetki, putopisa, memoara i književnosti za djecu. Ipak, najpoznatiji je ostao kao komediograf i satiričar. Među njegova najpoznatija djela spadaju: Gospođa ministarka Sumnjivo lice Narodni poslanik Ožalošćena porodica Pokojnik Protekcija Opštinsko dete Hajduci Autobiografija Devetsto petnaesta Pripovetke jednog kaplara Ramazanske večeri Knez Ivo od Semberije Hadži Loja Vlast Njegov književni opus obuhvata i brojne druge pripovijetke, drame, putopise i publicističke tekstove. Gospođa ministarka Gospođa ministarka jedna je od najpoznatijih Nušićevih komedija i vjerovatno njegovo najprepoznatljivije djelo. Objavljena i prvi put izvedena u periodu kada je Nušić već imao veliko iskustvo u književnosti i pozorištu, komedija kroz lik Živke Popović prikazuje želju za društvenim statusom, političku moć, pomodarstvo, snobizam i ljudsku pohlepu. Živka, nakon što njen suprug postane ministar, počinje da se ponaša kao da je njen novi društveni položaj potvrda lične veličine. Situacije koje iz toga proizlaze stvaraju niz komičnih i satiričnih zapleta. Iako je radnja smještena u određeni historijski kontekst, teme ambicije, političkog uticaja, društvenog prestiža i zloupotrebe položaja ostaju razumljive i savremenom čitaocu. Sumnjivo lice Sumnjivo lice jedna je od najpopularnijih Nušićevih komedija i jedan od klasičnih primjera njegove satire birokratije. U središtu priče nalazi se nesposoban i uplašen činovnički aparat koji pokušava da riješi navodni slučaj politički sumnjivog lica. Umjesto ozbiljne istrage, nastaje niz apsurdnih situacija koje razotkrivaju nesposobnost, strah, birokratizam, korupciju i slijepo izvršavanje naredbi. Kroz humor i pretjerivanje Nušić prikazuje kako institucije mogu postati apsurdne kada njima upravljaju ljudi kojima su važniji položaj i vlastita sigurnost nego razum i pravda. Narodni poslanik Narodni poslanik je jedna od prvih Nušićevih komedija i djelo koje je najavilo njegov kasniji razvoj kao velikog satiričara. Komedija se bavi političkim ambicijama, izborima, političkim manipulacijama i borbom za društveni položaj. Nušić kroz humor prikazuje kako politička ambicija može promijeniti ponašanje pojedinca i kako se iza velikih političkih riječi često kriju vrlo lični interesi. Iako je Nušić Narodnog poslanika napisao još 1883. godine, djelo je zbog politički osjetljive satire prvi put izvedeno tek 1896. godine u Narodnom pozorištu u Beogradu. Ožalošćena porodica U komediji Ožalošćena porodica Nušić na duhovit i nemilosrdan način prikazuje ljudsku pohlepu i licemjerje. Nakon smrti bogatog čovjeka, članovi porodice koji se predstavljaju kao ožalošćeni vrlo brzo pokazuju svoje pravo lice. Umjesto iskrene tuge, u prvi plan dolaze nasljedstvo, novac, lični interes i međusobni sukobi. Kao i u mnogim drugim Nušićevim djelima, smijeh služi kao sredstvo društvene kritike. Pokojnik Pokojnik, objavljen i izveden pred kraj Nušićevog života, spada među njegova značajna kasna djela. Komedija se bavi identitetom, društvenim položajem, interesima i licemjerjem ljudi koji su spremni da prilagode istinu vlastitim potrebama. Djelo je posebno značajno jer predstavlja jednu od posljednjih velikih Nušićevih komedija. Njegovo posljednje završeno djelo izvedeno je u Narodnom pozorištu u Beogradu 1937. godine. Nušić kao humorista i satiričar Najveća snaga Nušićevog stvaralaštva nalazi se u njegovom humoru i satiri. On se nije smijao samo pojedincima, već je kroz svoje likove prikazivao čitave društvene obrasce. Njegovi junaci često su: političari željni moći, činovnici opsjednuti položajem, skorojevići, snobovi, laskavci, korumpirani službenici, pohlepni nasljednici, ljudi koji pokušavaju da izgledaju važnije nego što jesu. Upravo zbog toga Nušićeve komedije nisu samo zabavne. One predstavljaju kritiku društva, politike, birokratije i ljudskih slabosti. Nušić i književnost za djecu Iako je najpoznatiji po komedijama, Nušić je značajan i kao autor književnosti za mlađe čitaoce. Njegov roman Hajduci jedan je od najpoznatijih naslova srpske književnosti za djecu. Roman kroz humorističnu priču o dječacima i njihovim avanturama govori o djetinjstvu, prijateljstvu, nestašlucima, mašti i odrastanju. Zbog jednostavnog pripovijedanja, humora i prepoznatljivih dječjih situacija, Hajduci su generacijama ostali popularno štivo. Autobiografija Branislava Nušića Nušićeva Autobiografija posebno je zanimljiva jer se i u njoj vidi njegov karakterističan humor. Umjesto klasične, ozbiljne autobiografije, Nušić vlastiti život predstavlja kroz ironiju, samoironiju i humor. Na taj način autobiografski događaji postaju istovremeno lična priča i svojevrsna satira društva. Knjiga pokazuje koliko je njegov humor bio sastavni dio njegovog pogleda na svijet. Devetsto petnaesta Nušićeva knjiga Devetsto petnaesta pripada njegovim memoarskim djelima i donosi svjedočenje o jednom od najtežih perioda srpske historije tokom Prvog svjetskog rata. Ratno iskustvo imalo je dubok uticaj na Nušića. Posebno težak gubitak za njega bila je smrt njegovog sina Strahinje Bana Nušića, koji je poginuo tokom Prvog svjetskog rata. Njegova ratna i memoarska proza zato ima znatno ozbiljniji i emotivniji ton od njegovih komedija. Književni stil Branislava Nušića Nušićev književni stil karakterišu duhoviti dijalozi, živopisni karakteri, situaciona komika, ironija, satira i vješto građenje zapleta. Njegova posebnost je u tome što ozbiljne društvene probleme često predstavlja kroz komične situacije. Među najčešćim temama njegovih djela nalaze se: politika i politička ambicija korupcija i birokratija društveni status pohlepa i novac snobizam i pomodarstvo porodični odnosi brak i ljubav licemjerje ljudska glupost i taština zloupotreba položaja Njegovi likovi često djeluju pretjerano, ali upravo kroz njih Nušić uspijeva da pokaže osobine koje postoje u svakodnevnom životu. Branislav Nušić i značaj za srpsku književnost Branislav Nušić zauzima posebno mjesto u srpskoj književnosti i historiji evropskog pozorišta. Njegove komedije ostale su dio pozorišnog repertoara i više od osam decenija nakon njegove smrti, a njegova djela čitaju se i u školama. Narodno pozorište u Beogradu ističe njegov ogroman doprinos srpskoj kulturi i pozorišnoj umjetnosti, dok su njegova djela izvođena na brojnim pozornicama u zemlji i inostranstvu. Posebna vrijednost Nušićevog stvaralaštva jeste njegova bezvremenska satira. Iako je pisao o društvu svog vremena, problemi koje je ismijavao – borba za položaj, birokratija, korupcija, politička manipulacija, snobizam i ljudska pohlepa – i danas su lako prepoznatljivi. Zašto čitati Branislava Nušića? Branislav Nušić je odličan izbor za čitaoce koji vole humor, komediju, satiru i društvenu kritiku, ali i za one koji žele upoznati klasike srpske književnosti. Njegove knjige istovremeno zabavljaju i podstiču čitaoca da razmišlja o društvu i ljudskom ponašanju. Upravo zbog toga Nušić nije samo pisac jednog historijskog perioda – njegove priče i likovi ostaju relevantni jer se bave univerzalnim ljudskim osobinama. Među djelima koja predstavljaju najbolji uvod u njegov opus posebno se izdvajaju Gospođa ministarka, Sumnjivo lice, Narodni poslanik, Ožalošćena porodica, Pokojnik, Autobiografija i Hajduci. Branislav Nušić ostao je upamćen kao jedan od najvećih srpskih komediografa i satiričara, autor koji je kroz smijeh, ironiju i duhovite dijaloge znao da razotkrije ozbiljne slabosti društva. Njegov književni opus predstavlja važan dio srpske književne baštine i i danas zauzima posebno mjesto u pozorištu, školskom programu i knjižarama širom regiona.