Margaret Mitchell

Margaret Mitchell bila je američka književnica i novinarka, najpoznatija po romanu Prohujalo s vihorom, jednom od najpoznatijih i najprodavanijih romana američke književnosti dvadesetog stoljeća. Objavljen 1936. godine, roman je Margaret Mitchell donio Pulitzerovu nagradu za književnost, ogromnu međunarodnu popularnost i mjesto među najznačajnijim autorima američke književnosti. Iako je tokom života objavila samo jedan roman, njegov utjecaj bio je toliko snažan da je njeno ime postalo neraskidivo povezano sa američkom književnošću, historijskom fikcijom i pričama o američkom građanskom ratu i obnovi Juga.

Margaret Munnerlyn Mitchell rođena je 8. novembra 1900. godine u Atlanti, u saveznoj državi Georgia. Odrasla je u porodici snažno zainteresovanoj za historiju američkog Juga. Njena majka Maybelle Stephens Mitchell bila je zagovornica ženskog prava glasa, dok je njen otac Eugene Muse Mitchell bio pravnik i veliki ljubitelj historije američkog građanskog rata. Od najranijeg djetinjstva Margaret je slušala priče o ratu, Atlanti i životu na američkom Jugu, posebno od članova porodice i poznanika koji su pamtili period građanskog rata i obnove. Ova iskustva kasnije će imati veliki utjecaj na nastanak njenog najpoznatijeg romana.

Književni interes Margaret Mitchell pojavio se veoma rano. Kao djevojka pisala je priče i drame, a bila je aktivna i u školskom dramskom klubu. Njeno odrastanje u Atlanti omogućilo joj je da iz neposredne blizine posmatra kako se grad mijenja i razvija tokom prvih decenija dvadesetog stoljeća. Istovremeno, porodične priče o građanskom ratu oblikovale su njenu fascinaciju prošlošću i pomogle joj da razvije snažan osjećaj za historijsko pripovijedanje.

Nakon srednje škole Margaret Mitchell upisala je Smith College, ali je studiranje prekinula nakon samo jedne godine. Nakon smrti majke u januaru 1919. godine vratila se u Atlantu kako bi preuzela brigu o porodici. Umjesto očekivanog života mlade žene iz ugledne porodice, Mitchell je krenula putem koji je za žene njenog društvenog položaja tada bio prilično neuobičajen. Postala je novinarka i zaposlila se u listu Atlanta Journal, gdje je pisala pod imenom Peggy Mitchell.

Od 1922. do 1926. godine radila je kao novinarka i napisala veliki broj članaka, intervjua, prikaza knjiga i profila ličnosti. Posebno je istraživala historiju Georgije i američkog građanskog rata, uključujući profile generala i drugih ličnosti povezanih sa ratom. Novinarsko iskustvo pomoglo joj je da razvije precizan stil pripovijedanja, sposobnost istraživanja i osjećaj za detalj, osobine koje će kasnije biti veoma važne u pisanju romana Prohujalo s vihorom.

Godine 1925. Margaret Mitchell udala se za Johna R. Marsha i s njim se preselila u mali stan u Atlanti na Crescent Avenue. Stan je nazivala The Dump, odnosno Smetlište, ali upravo je u tom prostoru nastao roman koji će joj promijeniti život. Nakon što je zbog ponovne povrede stopala morala napustiti novinarski posao, Mitchell je počela mnogo čitati, a njen suprug ju je ohrabrio da sama počne pisati. Tokom narednih godina radila je na rukopisu koji će postati Prohujalo s vihorom.

Margaret Mitchell je roman pisala tokom više godina i dugo nije željela da ga objavi. Rad na knjizi odvijao se uglavnom u tajnosti. Rukopis je postepeno rastao sve dok nije dostigao više od hiljadu stranica. Godine 1935. urednik izdavačke kuće Macmillan Harold Latham zainteresovao se za njen rukopis. Mitchell mu je nerado predala dio materijala, a nakon čitanja rukopisa izdavačka kuća odlučila je objaviti roman.

Roman Prohujalo s vihorom objavljen je u junu 1936. godine. Radnja prati Scarlett O'Haru, kćerku vlasnika plantaže u Georgiji, kroz period neposredno prije američkog građanskog rata, sam rat i godine obnove američkog Juga. Kroz život Scarlett Mitchell prikazuje društvo koje doživljava dramatičan slom i pokušaj izgradnje novog života nakon rata. Roman kombinuje historijsku fikciju, ljubavnu priču, porodičnu dramu i priču o preživljavanju.

Scarlett O'Hara postala je jedan od najpoznatijih ženskih likova američke književnosti. Ona je ambiciozna, tvrdoglava, inteligentna i izuzetno odlučna da preživi bez obzira na okolnosti. Za razliku od tradicionalnih ženskih junakinja svog vremena, Scarlett nije pasivna posmatračica događaja. Ona donosi odluke, preuzima rizik i pokušava izgraditi vlastitu ekonomsku sigurnost u svijetu koji se potpuno promijenio. Upravo zbog svoje složenosti Scarlett je ostala jedna od najprepoznatljivijih književnih junakinja dvadesetog stoljeća.

Jedan od ključnih motiva romana jeste preživljavanje. Rat uništava društveni položaj porodice O'Hara, dok Scarlett pokušava sačuvati imanje Tara i pronaći način da prehrani sebe i svoje bližnje. Njena odlučnost da preživi predstavlja jednu od centralnih pokretačkih sila romana. Kroz njen karakter Margaret Mitchell istražuje ambiciju, ljubav, gubitak, društveni status, novac i ljudsku sposobnost prilagođavanja velikim promjenama.

Prohujalo s vihorom odmah nakon objavljivanja postao je veliki književni fenomen. U prvih šest mjeseci prodato je oko milion primjeraka, čime je roman oborio tadašnje izdavačke rekorde. Dobio je Pulitzerovu nagradu za književnost 1937. godine i preveden je na više od četrdeset jezika. Roman je tokom decenija ostao jedan od najprodavanijih romana svjetske književnosti.

Ogroman uspjeh romana privukao je pažnju Hollywooda gotovo odmah. Filmski producent David O. Selznick kupio je prava za ekranizaciju za 50.000 dolara, što je u to vrijeme predstavljalo rekordnu sumu za prava na prvi roman jednog autora. Filmska adaptacija premijerno je prikazana u Atlanti u decembru 1939. godine i postala je jedan od najpoznatijih filmova u historiji kinematografije. Film je osvojio osam Oscara i dodatno proširio svjetsku slavu romana Margaret Mitchell.

Filmska adaptacija posebno je ostala upamćena po Vivien Leigh kao Scarlett O'Hara i Clarku Gableu kao Rhettu Butleru. Film je postao kulturni fenomen i jedan od komercijalno najuspješnijih filmova svog vremena. Uloga Hattie McDaniel kao Mammy donijela joj je Oscar za najbolju sporednu glumicu i učinila je prvom Afroamerikankom koja je osvojila ovu nagradu. Istovremeno, sama premijera u Atlanti pokazala je duboke rasne podjele tadašnjeg američkog društva.

Iako je Prohujalo s vihorom postao jedan od najpopularnijih romana američke književnosti, njegovo historijsko nasljeđe veoma je složeno. Roman prikazuje američki Jug kroz perspektivu društva koje je izgubilo rat i svoj nekadašnji društveni poredak. Međutim, prikaz ropstva, Afroamerikanaca, građanskog rata i američkog Juga sadrži stereotipe i romantiziranu sliku društva prije rata. Savremeni historičari i institucije poput Atlanta History Centera ističu da roman ne predstavlja pouzdan historijski prikaz ropstva i građanskog rata te da njegov prikaz često ponavlja elemente takozvane Lost Cause interpretacije američke historije.

Upravo zbog toga Margaret Mitchell i Prohujalo s vihorom danas zauzimaju zanimljivo mjesto između književnosti, popularne kulture i historijskog sjećanja. Roman je istovremeno izuzetno utjecajno književno djelo i primjer načina na koji fikcija može oblikovati percepciju historijskih događaja. Njegova popularnost omogućila je da generacije čitalaca upoznaju određenu verziju američkog Juga, ali je istovremeno otvorila brojna pitanja o tome kako književnost predstavlja rat, ropstvo, rasu i društvene promjene.

Nakon objavljivanja romana Margaret Mitchell postala je međunarodna književna zvijezda, ali nije nastavila pisati romane. Prohujalo s vihorom ostao je njen jedini objavljeni roman. Njegov uspjeh donio joj je finansijsku nezavisnost i omogućio joj da se posveti različitim humanitarnim aktivnostima. Tokom Drugog svjetskog rata aktivno je podržavala Američki Crveni križ, a pomagala je i različitim obrazovnim i zdravstvenim projektima.

Margaret Mitchell bila je poznata i po tome što je lično odgovarala na veliki broj pisama čitalaca koja je primala nakon objavljivanja romana. Njena ogromna popularnost donijela joj je pažnju javnosti koju nije uvijek željela. Uprkos tome, ostala je snažno povezana sa Atlantom i svojim gradom, koji je imao centralno mjesto u njenom životu i književnosti.

Margaret Mitchell poginula je 16. augusta 1949. godine nakon što ju je automobil udario dok je prelazila ulicu Peachtree u Atlanti. Imala je samo 48 godina. Sahranjena je na groblju Oakland u Atlanti. Njena smrt izazvala je veliku pažnju javnosti, a brojni ugledni političari i građani pratili su vijesti o njenom zdravstvenom stanju nakon nesreće.

Danas je Margaret Mitchell jedna od najpoznatijih književnih ličnosti povezanih sa Atlantom. Stan u kojem je pisala Prohujalo s vihorom sačuvan je kao Margaret Mitchell House i dio je Atlanta History Centera. Prostor u kojem je nastao roman danas predstavlja važno mjesto književne historije, a izložbe posvećene Margaret Mitchell istražuju njen život, proces pisanja, historijski kontekst romana i njegov dugotrajan utjecaj na američku kulturu.

Književni značaj Margaret Mitchell prvenstveno proizlazi iz njene sposobnosti da kroz široku historijsku priču stvori snažne i pamtljive likove. Prohujalo s vihorom spaja ljubavnu priču, ratnu dramu, porodični roman i priču o društvenim promjenama. Scarlett O'Hara, Rhett Butler, Melanie Hamilton i Ashley Wilkes postali su likovi koji su daleko nadmašili granice vremena i prostora u kojem je roman napisan.

Za čitaoce koji vole klasičnu književnost, historijske romane, velike ljubavne priče i romane o društvenim promjenama, Margaret Mitchell predstavlja nezaobilaznu autoricu. Prohujalo s vihorom posebno je zanimljiv čitaocima koje privlače američki građanski rat, historija američkog Juga, složeni ženski likovi i priče o preživljavanju u vremenima velikih društvenih promjena.

Margaret Mitchell ostavila je iza sebe samo jedan roman, ali je taj roman bio dovoljan da njeno ime postane trajno zapisano u historiji svjetske književnosti. Prohujalo s vihorom postao je međunarodni bestseler, dobitnik Pulitzerove nagrade i osnova za jednu od najpoznatijih filmskih adaptacija svih vremena. Istovremeno, njegova složena i kontroverzna predstava američkog Juga nastavlja biti predmet književnih i historijskih rasprava.

Upravo zbog tog spoja književnog utjecaja, popularnosti i historijske kontroverze Margaret Mitchell ostaje autorica o kojoj se govori i decenijama nakon njene smrti. Njeno stvaralaštvo pokazuje koliko jedan roman može oblikovati popularnu kulturu, književni ukus i način na koji čitaoci zamišljaju prošlost. Prohujalo s vihorom tako ostaje jedno od najpoznatijih djela američke književnosti, dok Margaret Mitchell zauzima posebno mjesto među autorima čiji je književni opus, iako mali, imao ogroman kulturni utjecaj.