Derviš i smrt

Meša Selimović

Meša Selimović (1910–1982) Mehmed Meša Selimović jedan je od najznačajnijih književnika prostora Bosne i Hercegovine i bivše Jugoslavije, autor čija su djela postala dio samog vrha evropske književnosti 20. stoljeća. Njegovi romani Derviš i smrt i Tvrđava ubrajaju se među najvažnija ostvarenja savremene književnosti, prepoznatljiva po dubokim filozofskim pitanjima, snažnoj psihološkoj analizi likova i univerzalnim temama čovjekove borbe sa sobom, društvom i vlašću. Meša Selimović rođen je 26. aprila 1910. godine u Tuzli. U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju, nakon čega je studirao jugoslavensku književnost i srpskohrvatski jezik na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gdje je diplomirao 1934. godine. Nakon studija radio je kao profesor u Tuzli, a tokom Drugog svjetskog rata učestvovao je u Narodnooslobodilačkom pokretu. Nakon rata djelovao je u kulturnom i akademskom životu Sarajeva. Radio je kao profesor, univerzitetski nastavnik, umjetnički direktor Bosna-filma, direktor Drame Narodnog pozorišta Sarajevo te glavni urednik izdavačkog preduzeća Svjetlost, gdje je dao značajan doprinos razvoju književne scene i izdavaštva. Književni opus Meše Selimovića karakterizira duboka analiza ljudske prirode, moralnih dilema i odnosa pojedinca prema društvu i autoritetu. Njegovi junaci često se nalaze pred teškim životnim izborima, suočeni s pitanjima pravde, slobode, krivice, vjere i smisla postojanja. Njegov stil spaja filozofsku širinu, bogat jezik i snažnu emotivnu snagu. Njegovo najpoznatije djelo, roman Derviš i smrt (1966), smatra se jednim od najvećih romana južnoslavenske književnosti. Kroz priču o Ahmedu Nurudinu, šejhu tekije koji pokušava razumjeti nepravdu, vlast i ljudsku prirodu, Selimović otvara univerzalna pitanja koja nadilaze historijski trenutak u kojem je roman nastao. Među njegova najvažnija djela ubrajaju se: Tišine (1961) Magla i mjesečina (1965) Derviš i smrt (1966) Tvrđava (1970) Ostrvo (1974) Sjećanja (1976) Roman Tvrđava nastavlja neke od velikih Selimovićevih tema – pitanje slobode, ljubavi, ljudskog dostojanstva i opstanka pojedinca u složenim historijskim okolnostima. Za svoj književni rad Meša Selimović dobio je brojna priznanja, među kojima se posebno izdvajaju NIN-ova nagrada, Goranova nagrada, Njegoševa nagrada i druga značajna književna priznanja. Bio je član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine i Srpske akademije nauka i umetnosti. Godine 1971. preselio se u Beograd, gdje je živio do smrti 11. jula 1982. godine. Iza sebe je ostavio književno naslijeđe koje i danas inspiriše generacije čitalaca, istraživača i ljubitelja vrhunske književnosti. Meša Selimović ostaje jedan od velikana književnosti čije knjige govore o univerzalnim ljudskim iskustvima – strahu i hrabrosti, ljubavi i gubitku, vjeri i sumnji, pojedincu i svijetu koji ga okružuje. Njegova djela nezaobilazna su za sve ljubitelje klasične književnosti i dubokih filozofskih romana.