Eli Tauber

Dr. Eli Tauber je bosanskohercegovački historičar, publicista, novinar, autor i istraživač čiji je rad posebno posvećen historiji Jevreja u Bosni i Hercegovini, Holokaustu, Sarajevu, sefardskoj tradiciji i kulturnom naslijeđu jevrejske zajednice. Rođeni je Sarajlija i jedan od najpoznatijih savremenih istraživača jevrejske historije Bosne i Hercegovine. Njegove knjige predstavljaju važan doprinos očuvanju sjećanja na jevrejsku zajednicu, njenu historiju i njen višestoljetni doprinos razvoju Sarajeva i Bosne i Hercegovine. Među najpoznatijim djelima Elija Taubera nalaze se Holokaust u Bosni i Hercegovini, Kad su komšije bili ljudi, Jevrejska štampa u Bosni i Hercegovini 1900–2011, Jevrejska prezimena u arhivskim dokumentima Bosne i Hercegovine, Ilustrovani leksikon judaizma i Kuhar bosanskih Sefarda. Njegov najnoviji veliki istraživački projekat je Tezaurus o sarajevskim Jevrejima, djelo posvećeno ljudima i porodicama koji su oblikovali historiju jevrejske zajednice u Sarajevu. Ko je Eli Tauber? Eli Tauber rođen je i odrastao u Sarajevu u jevrejskoj porodici snažno povezanoj sa životom Jevrejske opštine. Od najranijih godina bio je uključen u život jevrejske zajednice, a interesovanje za njenu historiju razvijao je kroz porodično iskustvo, novinarski rad i kasnija naučna istraživanja. Prije nego što se u potpunosti posvetio historiografiji i istraživačkom radu, Tauber je radio kao novinar u Oslobođenju. Bavio se različitim temama, uključujući jevrejsku kulturu, historiju, jevrejsku kuhinju i humor. Tokom godina izgradio je spoj novinarskog iskustva i historiografskog istraživanja koji je karakterističan za njegov način pisanja. Tokom rata u Bosni i Hercegovini, između 1992. i 1995. godine, Eli Tauber i njegova porodica napustili su Sarajevo i otišli u Izrael. Nakon približno dvanaest godina života u Izraelu vratio se u svoj rodni grad, gdje je nastavio rad na istraživanju jevrejske historije Bosne i Hercegovine. Nakon povratka u Sarajevo nastavio je akademsko obrazovanje i istraživanje. Doktorirao je na temi Holokausta u Bosni i Hercegovini, čime je dodatno usmjerio svoj profesionalni rad prema proučavanju stradanja Jevreja tokom Drugog svjetskog rata. Eli Tauber i historija Jevreja u Bosni i Hercegovini Najvažniji dio opusa Elija Taubera predstavlja istraživanje jevrejske historije Bosne i Hercegovine. Posebno ga zanimaju historija Jevreja u Sarajevu, dolazak i razvoj sefardske zajednice, kulturni i privredni doprinos Jevreja, jevrejska prezimena, štampa, svakodnevni život i odnosi između jevrejske i drugih zajednica u Bosni i Hercegovini. Njegov rad pokazuje da historija Jevreja u Bosni i Hercegovini nije izdvojena historija jedne zajednice, nego sastavni dio šire historije Sarajeva i Bosne i Hercegovine. Upravo zato Tauberova istraživanja imaju značaj i za proučavanje multikulturalnosti Sarajeva, međureligijskih odnosa, sefardske kulture i zajedničkog kulturnog naslijeđa Bosne i Hercegovine. „Holokaust u Bosni i Hercegovini“ Jedno od najvažnijih djela Elija Taubera jeste Holokaust u Bosni i Hercegovini, opsežna historijska studija objavljena 2014. godine. Knjiga ima 640 stranica, a objavio ju je Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu. U ovom djelu Tauber detaljno istražuje sudbinu Jevreja u Bosni i Hercegovini tokom Drugog svjetskog rata, period progona i uništenja jevrejske zajednice, ali i različite oblike otpora, pomoći i spašavanja. Knjiga je posebno značajna jer Holokaust posmatra kroz bosanskohercegovački historijski kontekst, dokumentujući sudbine ljudi i zajednica koje su bile pogođene nacističkim i ustaškim politikama progona. Ovo djelo predstavlja jednu od najvažnijih knjiga Elija Taubera i nezaobilaznu literaturu za svakoga ko istražuje Holokaust u Bosni i Hercegovini i historiju Jevreja u BiH. „Kad su komšije bili ljudi“ Knjiga Kad su komšije bili ljudi jedno je od najpoznatijih Tauberovih djela. U središtu knjige nalazi se priča o spašavanju Jevreja u Bosni i Hercegovini tokom Drugog svjetskog rata, ali i šira tema odnosa među komšijama i zajednicama. Tauber posebno istražuje slučajeve ljudi koji su, rizikujući vlastitu sigurnost, pomagali svojim jevrejskim komšijama. Zbog toga knjiga nije samo knjiga o Holokaustu i stradanju nego i knjiga o hrabrosti, solidarnosti, ljudskosti i međusobnom povjerenju. Naslov knjige direktno upućuje na jednu od važnih Tauberovih tema – fenomen komšiluka u Bosni i Hercegovini. Knjiga je objavljena i na engleskom jeziku pod naslovom When Neighbors Were Real Human Beings. „Jevrejska štampa u Bosni i Hercegovini 1900–2011“ Tauberovo istraživanje jevrejske historije obuhvata i razvoj jevrejske štampe u Bosni i Hercegovini. Knjiga Jevrejska štampa u Bosni i Hercegovini 1900–2011 predstavlja pregled jevrejskih publikacija, novina i časopisa koji su izlazili na prostoru Bosne i Hercegovine tokom više od jednog stoljeća. Djelo je navedeno u bibliografiji literature o Jevrejima u BiH. Ova knjiga važna je za razumijevanje intelektualnog i kulturnog života jevrejske zajednice, ali i načina na koji su Jevreji u Bosni i Hercegovini kroz vlastite publikacije govorili o kulturi, vjeri, društvu i politici. „Jevrejska prezimena u arhivskim dokumentima Bosne i Hercegovine“ Zajedno s Milenom Gašić, Eli Tauber je objavio knjigu Jevrejska prezimena u arhivskim dokumentima Bosne i Hercegovine. Knjigu je 2013. godine objavio Historijski arhiv Sarajevo, a izdanje ima 71 stranicu. Djelo predstavlja važan doprinos istraživanju jevrejskih porodica i njihovog historijskog prisustva u Bosni i Hercegovini. Kroz prezimena i arhivske dokumente moguće je pratiti tragove pojedinaca, porodica i zajednica kroz različite periode bosanskohercegovačke historije. „Ilustrovani leksikon judaizma“ Među važnim Tauberovim djelima nalazi se i Ilustrovani leksikon judaizma, knjiga koja čitaocu približava različite pojmove povezane s judaizmom, jevrejskom kulturom, religijom, običajima i historijom. Ovo djelo dio je šireg Tauberovog nastojanja da jevrejsku kulturu i historiju predstavi široj publici, ne samo stručnjacima i historičarima. Njegov pristup karakteriše nastojanje da se složene historijske i kulturne teme predstave jasno i pristupačno, uz oslanjanje na dokumente, arhivsku građu i historijske izvore. „Kuhar bosanskih Sefarda“ Eli Tauber je, zajedno sa Mirjam Tauber, autor knjige Kuhar bosanskih Sefarda: 500 godina tradicije na jednom mjestu. Knjiga je objavljena u Sarajevu 2016. godine u izdanju Dobre knjige i ima 175 stranica. Sadrži i ladino kulinarski rječnik, što joj daje dodatnu vrijednost kao dokumentu sefardske kulturne baštine. Knjiga kroz hranu i kulinarsku tradiciju govori o mnogo širem fenomenu – o životu, običajima, identitetu i kulturnom naslijeđu bosanskih Sefarda. Hrana u ovom kontekstu postaje način očuvanja sjećanja i prenošenja kulturne tradicije kroz generacije. „Zeki Effendi“ Eli Tauber je također priredio knjigu Zeki Effendi, posvećenu jednom od značajnih ljudi iz historije Sarajeva. Zeki Effendi bio je prevodilac, član gradske uprave, historičar, pjesnik i jedan od osnivača jevrejskog kulturno-prosvjetnog i humanitarnog društva La Benevolencija. Tauberova knjiga o Zeki Effendiju objavljena je 2016. godine u izdanju Dobre knjige i dio je edicije Dobri Bošnjani. Ovaj naslov pokazuje još jednu dimenziju Tauberovog rada: istraživanje pojedinaca čije su biografije povezane s razvojem Sarajeva, jevrejske zajednice i šireg društvenog i kulturnog života Bosne i Hercegovine. „Tezaurus o sarajevskim Jevrejima“ Jedno od najnovijih i najambicioznijih djela Elija Taubera jeste Tezaurus o sarajevskim Jevrejima. Prvi tom predstavljen je u Sarajevu u aprilu 2026. godine, a djelo donosi pregled i istraživanje velikog broja ljudi i porodica povezanih s historijom jevrejske zajednice u Sarajevu. Na promociji su o knjizi govorili brojni historičari, istraživači i kulturni radnici. Tauber je objasnio da je do istraživanja došlo iz potrebe da se uđe dublje u historiju sarajevske jevrejske zajednice i dokumentuju ljudi o kojima se danas zna malo ili gotovo ništa. Ovaj projekat predstavlja svojevrsni pokušaj da se kroz biografije i podatke sačuva kolektivno sjećanje na sarajevske Jevreje i njihov doprinos gradu. Eli Tauber i Sarajevska hagada Jedna od tema s kojom se Eli Tauber često povezuje jeste Sarajevska hagada, jedno od najpoznatijih djela jevrejske kulturne baštine koje se čuva u Bosni i Hercegovini. Tauber se godinama bavi historijom Jevreja u Sarajevu i pitanjima očuvanja njihovog kulturnog naslijeđa. U javnim nastupima često govori o značaju Sarajevske hagade i njenom mjestu u kulturnoj historiji Bosne i Hercegovine. U februaru 2026. godine govorio je o Hagadi, njenom historijskom putu i značaju za Bosnu i Hercegovinu, pri čemu je istakao njen status važnog dijela bosanskohercegovačkog kulturnog naslijeđa. Eli Tauber i spašavanje Jevreja u Bosni i Hercegovini Posebno mjesto u njegovom istraživačkom radu zauzima fenomen spašavanja Jevreja tokom Drugog svjetskog rata. Tauber je kroz knjige, izložbe i istraživačke projekte dokumentovao primjere ljudi iz Bosne i Hercegovine koji su pomagali svojim jevrejskim sugrađanima. Ova tema povezuje historiju Holokausta sa širom pričom o solidarnosti i međureligijskom suživotu u Bosni i Hercegovini. Tauber je o toj temi govorio i kroz izložbe poput Sjećanje na Holokaust i Pravednici jevrejskog naroda iz Bosne i Hercegovine. Eli Tauber kao čuvar kulturnog sjećanja Tauberov rad nije ograničen samo na pisanje knjiga. On je učestvovao u različitim projektima, izložbama i inicijativama usmjerenim na očuvanje jevrejskog kulturnog naslijeđa Bosne i Hercegovine. Obavljao je funkcije povezane s jevrejskom zajednicom u Bosni i Hercegovini, a prema novijim izvještajima djeluje kao savjetnik za kulturu i religiju, direktor Arhiva jevrejske zajednice u BiH te osnivač i predsjednik Udruženja Hagada Sarajevo. Njegov rad zbog toga ima i širi kulturni značaj: on dokumentuje dio historije Sarajeva i Bosne i Hercegovine koji bi bez sistematskog istraživanja i arhiviranja mogao biti izgubljen. Najpoznatije knjige Elija Taubera Među važnijim knjigama i publikacijama Elija Taubera nalaze se: Holokaust u Bosni i Hercegovini Kad su komšije bili ljudi Jevrejska štampa u Bosni i Hercegovini 1900–2011 Jevrejska prezimena u arhivskim dokumentima Bosne i Hercegovine – s Milenom Gašić Ilustrovani leksikon judaizma: historija, religija i običaji Kuhar bosanskih Sefarda: 500 godina tradicije na jednom mjestu – s Mirjam Tauber Zeki Effendi – priredio Eli Tauber Tezaurus o sarajevskim Jevrejima Kako se sprovodio holokaust u Bosni i Hercegovini – doktorsko istraživanje. Njegova bibliografija obuhvata različite vrste publikacija – od naučnih i historiografskih studija do knjiga o kulturi, običajima, prezimenima, gastronomiji i pojedinačnim historijskim ličnostima. Teme u djelima Elija Taubera Najvažnije teme kojima se Eli Tauber bavi su: historija Jevreja u Bosni i Hercegovini, historija Jevreja u Sarajevu, Holokaust, Drugi svjetski rat, sefardska tradicija, jevrejska kultura, judaizam, Sarajevska hagada, jevrejska prezimena, jevrejska štampa, spašavanje Jevreja, međureligijski odnosi, komšiluk i suživot, kulturno naslijeđe Sarajeva, historija i identitet Bosne i Hercegovine. Zbog širine tema, Tauberove knjige zanimljive su čitaocima koje interesuju historija Bosne i Hercegovine, historija Sarajeva, jevrejska historija, Holokaust, sefardska kultura i kulturna baština BiH. Zašto čitati Elija Taubera? Knjige Elija Taubera imaju posebnu vrijednost jer dokumentuju historiju jedne zajednice koja je stoljećima bila sastavni dio društvenog, kulturnog i ekonomskog života Bosne i Hercegovine. Njegova istraživanja posebno su važna za razumijevanje jevrejskog Sarajeva, ali i šireg fenomena bosanskohercegovačkog multikulturalizma i suživota različitih zajednica. Za čitaoce koji žele upoznati njegov rad posebno se izdvajaju Holokaust u Bosni i Hercegovini i Kad su komšije bili ljudi, dok će one koje zanima kulturna i porodična historija Sarajeva posebno zanimati Jevrejska prezimena u arhivskim dokumentima Bosne i Hercegovine i Tezaurus o sarajevskim Jevrejima. Eli Tauber – knjige koje čuvaju historiju Sarajeva i Bosne i Hercegovine Eli Tauber svojim književnim, historiografskim i publicističkim radom nastoji sačuvati sjećanje na Jevreje Bosne i Hercegovine i njihovo višestoljetno prisustvo u Sarajevu. Njegove knjige svjedoče o historiji, stradanju, kulturi, običajima i svakodnevnom životu jevrejske zajednice, ali istovremeno govore i o Sarajevu kao gradu u kojem su se stoljećima susretale različite kulture i religije. Od istraživanja Holokausta i spašavanja Jevreja, preko sefardske kuhinje i jevrejskih prezimena, do velikog projekta Tezaurusa o sarajevskim Jevrejima, Tauberov opus predstavlja vrijedan doprinos očuvanju kulturnog i historijskog pamćenja Bosne i Hercegovine.