Rod

Autor: Miljenko Jergović

Rod je monumentalni roman Miljenka Jergovića i jedno od njegovih najvažnijih i najopsežnijih književnih djela. Objavljen prvi put 2013. godine, ovaj veliki roman-memoar kroz priču o jednoj porodici govori o više od jednog stoljeća historije Srednje Europe i Balkana, povezujući porodično sjećanje, autobiografiju, historijske događaje, fikciju i dokumentarnu građu. U središtu knjige nalazi se Karlo Stubler, Jergovićev pradjed, dunavski Nijemac rođen u rumunjskom Banatu koji je svoj život proveo u Bosni. Bio je željezničar, a njegova životna priča postaje početna tačka za široku porodičnu sagu koja prati sudbine njegove djece, unuka i narednih generacija. Kroz njihovu priču Jergović pripovijeda i o velikim historijskim promjenama koje su obilježile prostor Bosne, Jugoslavije, Balkana i Srednje Europe. O čemu govori roman Rod? Rod nije klasičan roman s jednom linearnom radnjom. Knjiga je sastavljena od različitih cjelina – romana, dokumenata, pripovjednih skica i fragmenata – u kojima se neprestano prepliću stvarni i izmišljeni događaji. Brojni autobiografski elementi omogućavaju Jergoviću da vlastitu porodičnu historiju pretvori u širu književnu priču o vremenu u kojem su njegovi preci živjeli. Priča počinje s Karlom Stublerom i početkom 20. stoljeća, ali se kroz generacije proteže sve do autora i njegovog vremena. Karlo u Bosnu dolazi u vrijeme Austro-Ugarske, dok će veći dio života provesti u Jugoslaviji. U njegovoj kući govori se njemački, dok se izvan kuće govori srpskohrvatski. Njegova porodica tako postaje primjer složenog kulturnog, jezičkog i historijskog prostora kakav je bila Bosna. Porodična saga kroz historiju Balkana Jedna od najvećih vrijednosti romana Rod jeste način na koji Jergović povezuje privatnu i veliku historiju. Ratovi, promjene država, migracije, politički sistemi i društveni lomovi prikazani su kroz živote konkretnih ljudi. Sudbina porodice Stubler posebno dolazi do izražaja tokom Drugog svjetskog rata. Jedan od Karlovih unuka pogiba 1943. godine kao njemački vojnik u Slavoniji. Nakon rata partizani dolaze po Karla kako bi ga odveli u logor za pripadnike njemačke nacionalne zajednice u Jugoslaviji. Spašavaju ga susjedi koje je tokom rata štitio i skrivao u svojoj kući. Ovakvi događaji pokazuju kako velika historija u romanu Rod nikada nije samo politička ili vojna historija. Ona se prelama kroz porodice, brakove, smrti, preseljenja, prijateljstva, strahove i svakodnevni život običnih ljudi. Bosna, Sarajevo i porodično sjećanje Bosna zauzima posebno mjesto u knjizi. Kroz porodicu Karla Stublera Jergović prikazuje Bosnu kao prostor u kojem se susreću različiti narodi, jezici, kulture i historijska iskustva. Rod je zato istovremeno porodična saga i svojevrsna historija jednog prostora. Željeznica, gradovi, sela, granice i države povezuju različite generacije i geografske krajeve. Kao što željeznička pruga povezuje udaljena mjesta, tako i porodično stablo povezuje različite epohe i ljude. Posebno mjesto ima Sarajevo, gdje se porodična priča nastavlja sve do smrti posljednje Karlove unuke, čime se simbolično prekida jedna porodična loza. Roman, memoar i autobiografija Jedan od razloga zbog kojih je Rod Miljenka Jergovića toliko zanimljiv jeste teško određivanje njegovog žanra. To je istovremeno roman, porodična saga, memoar, autobiografska proza, historijski roman i zbirka dokumentarnih i pripovjednih fragmenata. Jergović ne pokušava napraviti jednostavnu biografiju svojih predaka. Umjesto toga, porodično nasljeđe koristi kao materijal za književno istraživanje pitanja koja su mnogo šira: šta nas određuje, koliko poznajemo vlastitu porodicu, šta ostaje nakon smrti pojedinca i kako se velike historijske promjene upisuju u privatni život. Zbog toga je Rod zanimljiv i čitaocima koji vole porodične romane, autobiografsku književnost, historijske romane i velika književna djela o Balkanu i srednjoevropskom prostoru. Zašto pročitati Rod? Rod je posebno dobar izbor za čitaoce koji vole: Miljenka Jergovića i njegovu prozu; velike porodične sage; romane o Bosni i Sarajevu; historijske romane o Balkanu i Jugoslaviji; priče o porodičnom nasljeđu i porijeklu; autobiografsku i memoarsku književnost; književnost o Drugom svjetskom ratu; romane koji povezuju privatnu i veliku historiju; složene, višegeneracijske priče; savremenu regionalnu književnost. Rod je knjiga o porodici, ali i knjiga o vremenu. Kroz sudbinu jednog porodičnog stabla Miljenko Jergović pripovijeda o više od stotinu godina evropske i balkanske historije – o Austro-Ugarskoj, Jugoslaviji, ratovima, migracijama, promjenama identiteta i ljudima koji pokušavaju sačuvati vlastiti život i sjećanje u svijetu koji se neprestano mijenja. Za čitaoce koji traže najvažnije knjige Miljenka Jergovića, roman Rod predstavlja posebno važno djelo. Njegova monumentalnost nije samo u broju stranica nego i u širini priče: od jednog čovjeka i jedne porodice Jergović gradi književnu panoramu Bosne, Balkana i Srednje Europe.